Món Nhật Bản


Khám phá về nguồn gốc cây Bonsai bay lơ lửng trên không trung ( Phần 1)

Bonsai (tiếng Nhật: 盆栽; Hán-Việt: bồn tài, nghĩa là "cây con trồng trong chậu") là loại cây cảnh nhỏ có dáng cổ thụ trồng trong chậu cảnh.Bonsai có nguồn gốc từ núi cao Trung Quốc và sau đó nó được phổ biến sang Nhật Bản và Hàn Quốc và khi họ phát hiện trên núi có các cây nhỏ mọc hoang dã giống cây cổ thụ, có sức sống mãnh liệt trong mọi điều kiện khó khăn, sau đó người ta đem nó về trồng trong chậu nhỏ và cắt tỉa làm dáng cho đẹp hơn.Chỉ với những nguyên liệu cơ bản là đất, đá, sỏi, cỏ, cây - tất cả dồn hết vào cái chậu cảnh con con, cộng thêm công phu chăm sóc, cắt tỉa cùng thời gian nuôi dưỡng năm này qua tháng nọ để cây hình thành nên dáng thể cổ phác, già nua theo tuổi tác nhưng mạnh mẽ cùng thời gian, tái hiện được một cảnh quan tự nhiên nhưng thu gọn trong chiếc chậu nhỏ, vậy là thành Bonsai.Trong tiếng Nhật, "Bon" có nghĩa là cái chậu, khay đựng.

nghệ thuật thượng lưu

nghệ thuật thượng lưu

 "Sai" có nghĩa là cái cây, việc trồng cây. Bonsai nghĩa là những cái cây được đựng trong chậu, khay và được người trồng dùng các dụng cụ đặc biệt để cắt, tỉa, tạo dáng.Bonsai mang hình dạng của một cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi nhưng được thu nhỏ bằng những kỹ thuật rất cao, các nghệ nhân Bonsai đã biến những cây vô tri vài năm tuổi trở thành cây cổ thụ tí hon với nhiều hình dáng và ý nghĩa khác nhau. Đối với những nghệ nhân này, mỗi cây Bonsai là một tác phẩm nghệ thuật.Người ta dễ dàng nhận biết được tính tình của một con người qua cây cảnh người ấy trồng. Người chơi cây cảnh loại này phải là những tay làm vườn lành nghề, say mê trong nghề và khiếu thẩm mỹ cao.

nghệ thuật thượng lưu

nghệ thuật thượng lưu

Ở Nhật Bản, nghệ thuật Bonsai (Bồn tài - cây kiểng trồng chậu) thường gắn liền với đời sống tinh thần của các võ sĩ đạo (Samurai). Chuyện dân gian Nhật Bản thuật lại rằng: hồi thế kỷ 14, có một vị Samurai nghèo khó đã không ngần ngại hi sinh ba cây Bonsai của mình làm chất đốt sưởi ấn cho một vị thiên sư lỡ đường trong đêm đông lạnh giá. Tích truyện ấy trở nên rất nổi tiếng và thường được diễn lại trong các vở kịch Nô - một đại diện cho nền mỹ học Nhật Bản - cho đến tận hôm nay. Sự ra đời của Bonsai thường gắn liền với Mạc Phủ (Bafuku) đầu tiên trong lịch sử Nhật là Kamakura (Liêm Thương) do tướng quân Minamoto Yoritomo lập ra từ năm 1192, đây cũng là thời kỳ Phật giáo thuộc hai tông phái Jodo Shu và Zen phát triển mạnh. 

nghệ thuật thượng lưu

nghệ thuật thượng lưu

Khi đó, các thiền sư thuộc tông phái Zen (thiền tông) sống trong tu viện, thường tìm kiếm vẻ đẹp tự nhiên bằng cách đem cây cối về trồng trong chậu, chăm chút và nuôi dưỡng theo lối rút gọn thước tấc và kích cỡ, cho cây phát triển vẻ đẹp trong phạm vi giới hạn, như một không gian vũ trụ thu nhỏ, gọi là Hachi no Ki (cây trong chậu), đến năm 1800 được gọi thành Bonsai - kiểng trồng chậu. Thú chơi Bonsai từ đó dần lan tỏa khỏi phạm vi tu viện sang giới quý tộc, võ sĩ Samurai, và trở thành một bộ môn nghệ thuật độc đáo, gắn liền với những nét văn hóa truyền thống đạm bản sắc Nhật Bản.

nghệ thuật thượng lưu

nghệ thuật thượng lưu

Năm 1989, một hội nghị Bonsai thế giới tổ chức tại thành phố Omiya (nay là Saitama) đã khai sinh ra Hiệp hội hữu nghị Bonsai thế giới. Kể từ đó, môn chơi Bonsai kiểu Nhật ngày càng lan rộng và được thế giới ưa chuộng, trong đó có Việt Nam chúng ta.Phong cách chơi Bonsai Nhật Bản có những đặc điểm riêng, có cây Bonsai chỉ nhỏ bằng lòng bàn tay, nhưng cũng có những cây cao hàng mét, được người Nhật phân chia ra các dáng thế cơ bản: Chokkan (dáng trực - thể thẳng đứng), Moyogi (dáng trực tự do), Sakan (thế nghiêng), Kengai và Han Kengai (thế tác đổ và nửa thác đổ), Sekijoju (rễ phủ trên đá), Ishizuke (rễ trong đá), Hokidachi (dáng chổi), Ikadabuki (thể song thụ, tam thụ)...

nghệ thuật thượng lưu

nghệ thuật thượng lưu

Theo người Nhật, bất cứ việc gì muốn được xem là toàn thiện thì không những phải hội đủ các đặc tính vật chất, mà còn mang một tính chất không thể cân lường, không thể nhìn thấy, hướng về cõi vô hình. Người Nhật gọi tên là "sabi". Thuật ngữ "sabi" thật khó dịch ra đúng nghĩa. Có người tạm dịch là "patine", tức là lớp meo mốc, rêu phong, bám vào vật bằng đồng cũ, vào tấm bia cổ. Nhưng "sabi" lại có tính chất tinh tế hơn. Những bậc thầy về Bonsai có nhiều bí quyết để tạo ra nét rêu phong như thế.Một cây cảnh toàn hảo không mang dấu vết gì, kể cả những vết uốn nắn mà nó phải trải qua. Nghệ thuật Bonsai trọng về tự nhiên, vỏ cây sần sùi, lồi lõm không đều, mặc dù phủ lớp rêu phong, nhưng phải là không có sự chắp nối, chiết cắt. Những cành vô dụng phải được cắt bỏ đi từ khi mới nhú ra. Tất cả thành phần trong cây cảnh phải hoà hợp, cành không nên già hơn rễ, rễ không già hơn cành. Đầu cây càng già thì càng tròn, trông giống như cái tán. Trái lại cây còn non thì đầu nhọn, được hiểu như tham vọng chưa được thoả mãn, trông thật trơ trẻn. Cũng như người, đến một lúc nào, cây cũng phải biết "an phận" của mình. Không gì khó coi hơn, một cây đã già nua mà "không biết nhẫn", cứ chìa đầu ra, hếch mặt lên trời. Đó là mất quân bình. Cũng là kém khôn ngoan, đã chống lại minh triết của tạo hoá.

nghệ thuật thượng lưu

nghệ thuật thượng lưu

 Chơi cây cảnh phải hiểu nguyên tắc nầy. Muốn tạo cho phần trên cùng của cây bé nhỏ có dáng tròn xinh xắn, cần phải tác động bằng nhiều cách. Hiệu quả tốt nhất là độ cạn của chậu. Các cành đều lệ thuộc ít nhiều vào rễ, vì rễ nuôi cành. Rễ đâm thẳng xuống, thì đầu cây phải nhọn. Rễ đâm ngang thì đầu bằng.Khi mùa đông đến, người ta bứng cây ra đặt xuống đất trong vườn theo phương pháp hồi xuân, những cành trên thường chỉa lên trời vì rễ đâm xuống. Như thế có thể tạo nên tán tròn. Với những ý niệm kể trên, một cây cổ thụ hoàn toàn lý tưởng trong Bonsai phải thể hiện được thế quân bình thiêng liêng trong vũ trụ. Đầu trên của cây hơi cong tròn, trông vẻ khiêm tốn. Tuy nhiên, người ta cũng thấy đột phá một vài cây cổ thụ có những cành bên trên ngả mạnh về sau. Trông tưởng như những trận cuồng phong làm cho xô dạt về một phía. Đó là thể hiện số phận khổ đau của những người không muốn an phận, thủ thường.Trồng cây cảnh thu nhỏ là một nghệ thuật ít tốn kém mà một người kéo xe hay một người giàu có, dòng dõi quý tộc đều có thể thực hành được.

nghệ thuật thượng lưu

nghệ thuật thượng lưu

Xem thêm bài viết liên quan

Du lịch đến Nhật Bản vào tháng 12

Du lịch đến Nhật Bản vào tháng 12

04/12/2017, Kiến thức về Du lịch
Tháng 12 là một năm sôi động của năm tại Nhật Bản khi năm kết thúc và mọi người bắt đầu chuẩn bị cho năm mới.
Cây Thông bất tử - Món quà kỳ diệu của thiên nhiên

Cây Thông bất tử - Món quà kỳ diệu của thiên nhiên

13/10/2017, Kiến thức về Du lịch
Thảm họa sóng thần đã cuốn trôi cả một khu rừng gồm 70.000 cây xanh đang sinh sống, nhưng kỳ diệu thay chỉ có duy nhất một cây thông nhỏ còn sống sót. Và kể từ đó nó được biết đến như là "cây thông thần kỳ" - một biểu tưởng cho niềm hi vọng của cộng đồng bị thiên tai tàn phá và đó cũng là một đài...
Thích thú với những chuyến tàu vô cùng dễ thương và ấn tượng ở Nhật Bản

Thích thú với những chuyến tàu vô cùng dễ thương và ấn tượng ở Nhật Bản

12/05/2017, Kiến thức về Du lịch
Với những điều kiện sẵn có Nhật Bản đã sáng tạo nên một điều kì diệu chính là kết hợp giữa các chuyến tàu lửa vô cùng hiện đại và hình ảnh các nhân vật trong truyện tranh lại với nhau. Ngày nay để những chuyến đi...
Góp nhặt những suối nước nóng tốt nhất Nhật Bản (Phần 4)

Góp nhặt những suối nước nóng tốt nhất Nhật Bản (Phần 4)

14/04/2017, Kiến thức về Du lịch
Một số khu du lịch, đặc biệt là nằm ở trung tâm Minakami Onsen, phần lớn được phát triển bởi các thị trấn xung quanh đấy gồm nhiều phức hợp khách sạn lớn, trong khi những nơi khác, chẳng hạn như Takaragawa Onsen và Hoshi Onsen lại đơn độc, mộc mạc và cô lập sâu trong núi...
Hồ ly có thực sự tinh ranh như truyền thuyết, cùng nhau trải nghiệm làng Hồ ly tại Nhật Bản Phần 1

Hồ ly có thực sự tinh ranh như truyền thuyết, cùng nhau trải nghiệm làng Hồ ly tại Nhật Bản Phần 1

24/11/2017, Kiến thức về Du lịch
Cửu vĩ hồ (chữ Hán: 九尾狐), thông thường gọi Cáo chín đuôi hay Hồ ly chín đuôi, là một trong những hình dạng tiêu biểu nhất của loài hồ ly tinh, một trong những loại yêu tinh phổ biến và nổi tiếng nhất trong văn hóa các nước Đông Á.Hình tượng cửu vĩ hồ trở nên rất phổ biến từ xa xưa trong thần thoạ...
7 nhà nghỉ nên ở khi qua du lịch Nhật Bản

7 nhà nghỉ nên ở khi qua du lịch Nhật Bản

09/11/2017, Kiến thức về Du lịch
Nếu bạn định ở lại Nhật, bạn sẽ không tìm thấy nó. Nếu bạn là một trong những người thực sự muốn trải nghiệm văn hóa Nhật Bản đích thực, hãy ở lại khách sạn truyền thống Nhật Bản, còn được gọi là Ryokan, đó là căn hộ kiểu Nhật Bản, thảm trải chiếu tatami, có bồn tắm.
Thú vị mùa hè Nhật Bản

Thú vị mùa hè Nhật Bản

30/05/2017, Kiến thức về Du lịch
Mùa hè là mùa trồng lúa cũng là mùa mà đất nước chuyển sang màu xanh, từ màu xanh của lá anh đào, lá phong, cây sồi, hạt dẻ trên rừng núi cho đến màu xanh đậm hơn của những hàng thông xanh và lũy tre nhẹ nhàng phất mình trong gió. Mùa hè cũng là mùa của pháo hoa. Hầu như hàng đêm, mọi người quanh...
18 điểm ngắm Sakura tuyệt vời ở Nhật Bản (Phần 2)

18 điểm ngắm Sakura tuyệt vời ở Nhật Bản (Phần 2)

01/11/2017, Kiến thức về Du lịch
Một khu vườn lớn bao quanh đền Todaiji và đền Kofuku-ji đầy những con nai nhỏ. Những người nổi tiếng ghé thăm Sakura ở đây hàng năm. Sakura nở đầy đủ từ ngày 3 đến ngày 6 tháng 4, đ ến trạm Kintetsu Nara cách đó 10 phút đi bộ.
Trải nghiệm với một trong những lâu đài lâu đời ở Nhật Bản

Trải nghiệm với một trong những lâu đài lâu đời ở Nhật Bản

12/09/2017, Kiến thức về Du lịch
Lâu đài nằm trên một ngọn đồi nhỏ cạnh Sông Kiso. Cơ cấu của chính điện được xây dựng gần như hoàn toàn bằng gỗ và đá, và nội thất của nó được giữ gìn tuyệt đẹp và giữ được cảm giác thực cho đến bây giờ mà không có sự hiện đại xen lẫn ví dụ như thang máy...
Trải nghiệm suối nước nóng (onsen) phần 2

Trải nghiệm suối nước nóng (onsen) phần 2

28/12/2017, Kiến thức về Du lịch
Tắm onsen ở Nhật, bạn nghĩ ngay đến những bộ phim cổ trang chiếu đầy trên truyền hình Việt Nam, tái hiện hình ảnh vua chúa ngâm cơ thể trong hồ đầy hương hoa, thảo dược. Làm sao dân chúng có điều kiện trải nghiệm đẳng cấp như vậy? Giờ đây, chính bạn sẽ thấy mình không khác những ông bà hoàng giữa...