Món Nhật Bản


Nghệ thuật tranh khắc gỗ của Nhật Bản Ukiyo-e và lịch sử hình thành

Nếu từng đặt chân đến đất nước Nhật Bản, chắc chắn có lần bạn đã được nhìn thấy Ukiyo-e, còn gọi là tranh phù thể, một loại tranh khắc gỗ truyền thống nổi tiếng trong vô vàn loại hình nghệ thuật của xứ sở Mặt Trời mọc.

Ukiyo-e là gì?

Ukiyo-e là một loại nghệ thuật tranh khắc khắc gỗ của Nhật Bản được ra đời trong khoảng thế kỷ từ 17 đến 20, trong đó mô tả những chủ đề về phong cảnh, những câu chuyện trong lịch sử, về các nhà hát hay các khu vui chơi giải trí. Đề tài trong Ukiyo-e thường là đề tài về hưởng thụ, với những cảnh chính diễn ra trong nhà hát, quán ăn, phòng trà và nhân vật chính thường là kỹ nữ, diễn viên, geisha hoặc là sumo…

ukiyoe-nghe-thuat-tranh-khac-go-cua-nhat-ban-phan-1

Lịch sử của Ukiyo-e

Nghệ thuật tranh khắc gỗ của Nhật Bản ukiyo-e bắt nguồn từ thời kì Edo (1600-1868) dưới sự thống trị của Mạc phủ Tokugawa, một thời kỳ mà nước Nhật có thể nói là tách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Cái tên Ukiyo-e bắt nguồn từ Ukiyo, với chữ uki nghĩa là “ưu” trong Phật giáo đã chuyển thành chữ uki nghĩa là “phù”.

Đó là một thế giới nơi mà con người chỉ quan tâm đến những thú vui hưởng lạc, thả trôi theo dòng đời. Ukiyo-e - đúng với cái tên của nó, là một hình thức nghệ thuật gắn liền với sự hưởng thụ, lấy đề tài là nhà hát, quán ăn, phòng trà, với nhân vật chính là các diễn viên và kỹ nữ.

ukiyoe-nghe-thuat-tranh-khac-go-cua-nhat-ban-phan-1

Nhiều tác phẩm của các hoạ sĩ như Utamaro và Sharaku trên thực tế là những tấm hình quảng cáo cho các màn diễn mới ở nhà hát, hoặc chân dung các nghệ sĩ nổi tiếng, các geisha được yêu thích…

Trong suốt nửa sau thế kỷ 17, hình thức hội hoạ này trở nên cực kỳ phổ biến ở trung tâm Edo, bắt đầu từ những tác phẩm đơn sắc sumizuri-e của Hishikawa Moronobu vào thập kỷ 70. Đầu tiên người ta dùng mực Ấn độ, sau đó dùng bút lông tô màu lên theo phương pháp thủ công. Mãi cho đến thế kỷ 18, Suzuki Harunobu mới phát triển phương pháp để tạo ra nishiki-e, tranh khắc gỗ màu.

ukiyoe-nghe-thuat-tranh-khac-go-cua-nhat-ban-phan-1

Ban đầu Ukiyo-e chỉ là tranh vẽ nhưng đến thế kỉ XVIII thì tranh khắc gỗ với các đề tài ukiyo (là cách hình dung về cuôc đời như một cỗi phù sinh vô thường, do vậy cần tận hưởng nó trong từng khoảnh khắc) trở nên phổ biến, đến mức danh từ Ukiyo-e hầu như được dùng chỉ riêng loại tranh khắc gỗ như môt nghệ thuật mới dành cho đại chúng.

ukiyoe-nghe-thuat-tranh-khac-go-cua-nhat-ban-phan-1

Nói tới các bậc thầy tiêu biểu của thể loại tranh này, không thể không nhắc đến Hokusai. Với di sản năm trăm tập tranh chứa tới 30.000 bức, Hokusai đúng là một con người cuồng họa như ông vẫn thường tự xưng: "Gakyojin" (họa cuồng nhân).

Hokusai xuất thân từ tầng lớp thủ công, là con của một người làm gương. Ông nghiên cứu kĩ thuật của các trường phái hội họa khác nhau ở Nhật Bản và cả tranh khắc Hà Lan. Phong cách của ông phần nào mang dấu ấn của hội họa phương Tây nhưng rồi sau nay chính tranh của ông lại tác động lại nền hội họa ấy.

ukiyoe-nghe-thuat-tranh-khac-go-cua-nhat-ban-phan-1

Công đoạn hoàn thiện một bức Ukiyo-e

Một bản in Ukiyo-e muốn hoàn thiện phải trải qua khá nhiều công đoạn. Theo phương pháp truyền thồng thì cần ít nhất ba người để hoàn thành một tác phẩm. Đầu tiên, người họa sĩ phải vẽ một bản gốc bằng mực đen (sumisen). Người ta dựa vào đó tạo ra bản hanshita.

Bản này sau đó sẽ được thợ khắc horishi dán sấp vào một phiến gỗ và cắt bỏ những phần trắng, để lại bức hoạ ngược trên phiến gỗ gọi là sumiita. Nó dùng để in những đường viền đen. Bản đầu tiên gọi là kyogo-zuri sẽ được đưa cho hoạ sĩ để kiểm tra lại lần cuối và hoàn thiện bản khắc.

ukiyoe-nghe-thuat-tranh-khac-go-cua-nhat-ban-phan-1

Nếu là tranh đen trắng thì đến đây có thể coi là hoàn thành. Còn nếu là tranh màu thì công việc mới chỉ bắt đầu. Những tấm iroita được tạo ra dựa trên bản khắc gỗ này, mỗi tấm sử dụng cho một mảng màu của tranh. Surishi tô màu lên những miếng gỗ dưới sự giám sát chỉ đạo của hoạ sĩ trước khi chúng được đưa vào sử dụng. Nguyên tắc in màu là đi từ màu sáng đến các màu tối hơn và từ những hoạ tiết nhỏ đến các hoạ tiết lớn.

Một vài nghệ sĩ và nhà in vẫn bị phạt vì sản xuất những tác phẩm Ukiyo-e mang tính gợi dục. Ngày nay, những bức tranh Ukiyo-e được bày bán rất nhiều trên đường phố Nhật Bản, trở thành quà lưu niệm đc du khách yêu thích. Sự mến mộ của du khách thập phương với loại hình nghệ thuật này đã góp phần cứu nghệ thuật tranh khắc gỗ của Nhật Bản Ukiyo-e khỏi đà diệt vong như thế.

4,137 chars | 2018/03/29 08:50

Xem thêm bài viết liên quan

Cách làm đồ Handmade - Tượng Chibi Nhật Bản

Cách làm đồ Handmade - Tượng Chibi Nhật Bản

16/07/2019, Thủ công Nhật Bản
Hiện nay, các loại đồ Handmade luôn được sự quan tâm của rất nhiều người, các món đồ thủ công này được làm quà tặng rất ý nghĩa, mang cảm xúc, tình cảm của người gửi trao đến nguời nhận bằng những món quà làm thủ công như đồ Handmade - Tượng Chibi Nhật Bả...
Nghệ thuật tranh nhuộm Katazome

Nghệ thuật tranh nhuộm Katazome

24/05/2017, Thủ công Nhật Bản
kỹ thuật Katazome chắc chắn bắt đầu từ việc tạo in hoa văn trên vải là lụa để may trang phục trước, sau đó mới được các họa sĩ ứng dụng để làm tranh. Lối in hoa văn trên vải bằng sáp của người H’mong, người Dao và vài sắc tộc khác ở Việt Nam, lối in vải Batik ở Indonesia cũng có nhiều nét tương t...
Nguồn gốc và công dụng của đất sét trong nghệ thuật làm đồ Handmade - Tượng Chibi Nhật Bản

Nguồn gốc và công dụng của đất sét trong nghệ thuật làm đồ Handmade - Tượng Chibi Nhật Bản

15/07/2019, Thủ công Nhật Bản
Đất sét cự kỳ phổ biến trong cuộc sống của chúng ta. Hiện nay, các loại đất sét rất phong phú, từ các loại đất sét cho trẻ em tha hồ sáng taọ, đến các loại đất sét ứng dụng cho nghệ thuật làm đồ handmade hay ứng dụng trong nghệ thuật làm gốm đều rất ph...
Các loại tượng Chibi Nhật Bản

Các loại tượng Chibi Nhật Bản

11/07/2019, Thủ công Nhật Bản
Đối với Nhật Bản thì vào những dịp quan trọng họ thường làm tượng chibi điêu khắc 3D có khuôn mặt y đúc người được nhận. Vậy có tất cả bao nhiêu loại tượng chibi và ý nghĩa của các loại tượng mang lại như thế nào thì hãy cùng monnhatban.com tìm hiểu xem nhé ! Chibi có lẽ không còn là một từ ng...
Tượng Chibi Nhật Bản Món Quà Ý Nghĩa

Tượng Chibi Nhật Bản Món Quà Ý Nghĩa

09/07/2019, Thủ công Nhật Bản
Các dịp lễ, sinh nhật, tặng một món quà cho người thân, bạn bè thì thật là ý nghĩa. Trong những năm gần đây, có một món quà rất ý nghĩa thay thế các món quà quen thuộc như hoa hồng, socola, thì Tượng Chibi Nhật Bản là món quà đang được rất nhiều người chu...
Nghệ Thuật Thủ Công Handmade-Tượng Chibi Nhật Có Giống Nghệ Thuật Tò He Việt Nam Không?

Nghệ Thuật Thủ Công Handmade-Tượng Chibi Nhật Có Giống Nghệ Thuật Tò He Việt Nam Không?

15/07/2019, Thủ công Nhật Bản
Hiện nay nghệ thuật thủ công luôn được nhiều người chú ý và yêu thích, vậy nghệ thuật thủ công Handmade - Tượng Chibi Nhật có gì giống và khác nghệ thuật Tò He của Việt Nam không, hãy monnhatban.com tìm hiểu xem nhé.
Kỹ thuật nhào giấy Momigami của Nhật Bản

Kỹ thuật nhào giấy Momigami của Nhật Bản

24/07/2015, Thủ công Nhật Bản
Nếu giấy cũng được cọ xát, nó sẽ trở nên mềm mại và sẽ trở nên mạnh mẽ. Để sợi giấy Nhật Bản là mạnh mẽ và linh hoạt thì sử dụng kỹ thuật momigami là phù hợp.
9 quan niệm thẩm mỹ trong văn hóa của người Nhật Bản

9 quan niệm thẩm mỹ trong văn hóa của người Nhật Bản

25/05/2017, Thủ công Nhật Bản
Trong tiếng Nhật Miyabi có nghĩa là “thanh lịch” điều này có đồng nghĩa với việc loại bỏ tất cả những điều nhơ nhuốc, thô tục. Đã bao giờ bạn nghĩ rằng một bộ phim có xuất hiện lời chửi thề thô tục là hay không? Theo quan niệm về Miyabi thì không. Thế nên trong văn hóa của người Nhật việc xem thư...
Tại sao tượng chibi lại thường xuất hiện trong đám cưới nhật ?

Tại sao tượng chibi lại thường xuất hiện trong đám cưới nhật ?

17/07/2019, Thủ công Nhật Bản
Các bạn có để ý trong ngày cưới ở Nhật Bản tại saôthường thấy hình ảnh chibi của cô dâu chú rể xinh đẹp có có khuôn mặt hao hao giống với chủ nhân bữa tiệc trên chiếc bánh cưới của họ không ? Đây cũng là điều mà monnhatban.com cũng muốn giới thiệu cho bạn về phong tục cưới hỏi và tại sao tượng ch...
Thú vị với phong tục viết chữ đầu năm mới ở Nhật Bản

Thú vị với phong tục viết chữ đầu năm mới ở Nhật Bản

23/05/2017, Thủ công Nhật Bản
Và đến ngày 15 tháng 1 hàng năm, trong lễ hội của lửa tiễn đưa thần linh, người ta sẽ đem bản viết lên chùa để đốt với niềm tin rằng lửa đốt càng cháy cao bao nhiêu cũng có nghĩa là chữ viết càng đẹp và ý chí mà người viết gửi gắm vào chữ đó càng mạnh bấy nhiêu...