Món Nhật Bản


Ukiyo-e nghệ thuật tranh khắc gỗ truyền thống của Nhật Bản phần 2

Bộ tranh Fuji đầu tiên mang tên Ba mươi sáu cảnh núi Phú Sĩ ( gồm tất cả 46 tác phẩm) ra đời là một tiếng vang lớn, vượt qua biên giới của xứ sở nơi ngọn Phú Sĩ ngự trị, tác động sâu sắc đến trào lưu hội họa đương thời ở châu u, đưa ông trở thành một danh họa vĩ đại trong làng hội họa thế giới. Khi đã ngoài 70, Hokusai còn trở lại bên chân ngọn núi thiêng, như một tín đồ chân chính, bắt đầu bộ tranh khác cùng đề tài “Một trăm cảnh núi Fuji.

ukiyoe-nghe-thuat-tranh-khac-go-cua-nhat-ban-phan-2

Nhưng chỉ riêng bức “Ngọn sóng lớn” thôi cũng đủ làm ông bất tử. Nó được xứng tụng là một trong những bức tranh vĩ đại nhất của nhân loại. Thế giới không chỉ biết đến Ukiyo-e qua tranh của Hokusai mà còn quen thuộc với những người đẹp trong tranh của Utamaro, người đã tạo ra thời đại vàng sắc trên mộc bản. Người ta cũng không quên những thị trấn náo nhiệt và phong cảnh thiên nhiên mê hồn trong tranh của Hiroshige, hàng loạt bộ tranh vẽ con đường Tokaiđo của ông đã gây ra một ảnh hưởng lâu dài với nghệ thuật thế giới cũng như núi Fuji của Hokusai.

ukiyoe-nghe-thuat-tranh-khac-go-cua-nhat-ban-phan-2

Công đoạn

Một bản in Ukiyo-e muốn hoàn thiện phải trải qua khá nhiều công đoạn. Theo phương pháp truyền thồng thì cần ít nhất ba người để hoàn thành một tác phẩm. Đầu tiên, người họa sĩ phải vẽ một bản gốc bằng mực đen (sumisen). Người ta dựa vào đó tạo ra bản hanshita. Bản này sau đó sẽ được thợ khắc horishi dán sấp vào một phiến gỗ và cắt bỏ những phần trắng, để lại bức hoạ ngược trên phiến gỗ gọi là sumiita. Nó dùng để in những đường viền đen. Bản đầu tiên gọi là kyogo-zuri sẽ được đưa cho hoạ sĩ để kiểm tra lại lần cuối và hoàn thiện bản khắc.

ukiyoe-nghe-thuat-tranh-khac-go-cua-nhat-ban-phan-2

Nếu là tranh đen trắng thì đến đây có thể coi là hoàn thành. Còn nếu là tranh màu thì công việc mới chỉ bắt đầu. Những tấm iroita được tạo ra dựa trên bản khắc gỗ này, mỗi tấm sử dụng cho một mảng màu của tranh. Surishi tô màu lên những miếng gỗ dưới sự giám sát chỉ đạo của hoạ sĩ trước khi chúng được đưa vào sử dụng. Nguyên tắc in màu là đi từ màu sáng đến các màu tối hơn và từ những hoạ tiết nhỏ đến các hoạ tiết lớn.

Ý tưởng

ukiyoe-nghe-thuat-tranh-khac-go-cua-nhat-ban-phan-2

Cuộc sống đầy lạc thú và những khu nhà hát ở Edo cung cấp cho các hoạ sĩ Ukiyo-e một mảnh đất màu mỡ với các đề tài là geisha và nghệ sĩ kabuki. Bijin-ga ra đời, ghi lại hình ảnh những người phụ nữ được coi là biểu trưng của cái đẹp. Người ta thấy trong đó những nghệ sĩ, kỹ nữ, và cả những nhân vật hư cấu trong các tác phẩm văn học. Dọc các đường phố Edo, chúng ta bắt gặp hình ảnh các nghệ sĩ kabuki nổi tiếng trong Yakusha-e.

ukiyoe-nghe-thuat-tranh-khac-go-cua-nhat-ban-phan-2

Đối lập với phong cách khá nhẹ nhàng ở Kyoto và Osaka, các nghệ sĩ kabuki ở Edo được biết đến với dòng kịch aragoto đầy kịch tính. Những hình minh hoạ quảng cáo do đó thường tập trung vào các cảnh cao trào trong các vở kịch. Trong các bức tranh về chủ đề hưởng lạc, tất nhiên không thể thiếu những bức có chủ đề về tình dục, được coi là dung tục ở Nhật vào thời điểm đó. Những cô gái mại dâm xinh đẹp, những võ sĩ Sumo hay những diễn viên nổi tiếng cũng thường được mô tả khi đang tham gia vào các hoạt động giải trí.

ukiyoe-nghe-thuat-tranh-khac-go-cua-nhat-ban-phan-2

Chính vì vậy, dòng tranh dân gian này dấy lên rất nhiều tranh cãi trong dư luận. Sau này, chủ đề phong cảnh trở nên nổi tiếng. Những chủ đề về chính trị và những cá nhân ở trên tầng lớp thấp nhất của xã hội (gái mại dâm, đô vật và diễn viên) không còn được chấp nhận trong những tác phẩm in nữa và hiếm khi xuất hiện. Tình dục không phải là chủ đề được chấp nhận nhưng vẫn xuất hiện trong các tác phẩm.

ukiyoe-nghe-thuat-tranh-khac-go-cua-nhat-ban-phan-2

Một vài nghệ sĩ và nhà in vẫn bị phạt vì sản xuất những tác phẩm mang tính gợi dục. Ngày nay, những bức tranh Ukiyo-e được bày bán rất nhiều trên đường phố Nhật Bản, trở thành quà lưu niệm đc du khách yêu thích. Sự mến mộ của du khách thập phương với loại hình nghệ thuật này đã góp phần cứu nghệ thuật tranh truyền thống khỏi sự diệt vong.

Xem thêm bài viết liên quan